Cari Hesap Mutabakatı Nedir, Nasıl Yapılır? Lojistik Firmaları İçin Yıl Sonu Rehberi

Cari hesap mutabakatı, iki firmanın borç ve alacak bakiyesini belirli bir tarih itibarıyla karşılaştırıp teyit etmesidir. Bu rehber mutabakatın zorunlu olup olmadığını, mektupta yer alması gerekenleri, dövizli bakiyelerde ne yapılması gerektiğini, örnek mektubu ve e-mutabakatın nasıl çalıştığını anlatıyor.

Cari hesap mutabakatı, iki firmanın birbirleriyle olan borç ve alacak bakiyesini belirli bir tarih itibarıyla karşılaştırıp teyit etmesidir. Yıl sonu yaklaşırken muhasebe ekiplerinin en yoğun işlerinden biri hâline gelir.

Özellikle çok sayıda müşteri, tedarikçi ve acenteyle, birden fazla para biriminde çalışan lojistik firmaları için bu iş daha zordur. Bu rehberde mutabakatın ne olduğunu, zorunlu olup olmadığını, mektupta nelerin yer alması gerektiğini ve en sık yapılan hataları anlatıyoruz. Son bölümde Modaltrans'ta e-mutabakatın nasıl çalıştığını gösteriyoruz.

Önemli noktalar

  • Türkiye’de işletmelerin tüm müşteri ve tedarikçi hesapları için düzenli cari hesap mutabakatı yapmasını zorunlu kılan genel bir düzenleme bulunmaz. Yazılı cari hesap sözleşmelerine ilişkin Türk Ticaret Kanunu hükümleri ise ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Form Ba ve Form Bs bildirimleri Eylül 2024 döneminden itibaren kaldırıldı. Mutabakat ile Ba-Bs bildirimi ayrı şeylerdir.
  • Mektupta bakiye sütunlarla değil, karşı tarafın bakış açısıyla yazılmış bir cümleyle verilmelidir.
  • Dövizli bakiyelerde her para birimi ayrı ve ayrı yönle mutabakata konu edilmelidir.
  • Mutabakatı dönem kapanışından birkaç hafta önce başlatmak, itirazları çözmek için zaman kazandırır.

Cari hesap mutabakatı nedir?

Cari hesap mutabakatı, birlikte çalışan iki firmanın kendi kayıtlarındaki borç ve alacak bakiyesini karşılaştırarak aynı rakamda uzlaşmasıdır. Bir taraf, belirli bir tarih itibarıyla bakiyeyi gösteren bir mutabakat mektubu gönderir. Karşı taraf kendi kayıtlarıyla karşılaştırır ve bakiyeyi onaylar ya da itiraz eder.

Mutabakat ay sonunda, çeyrek sonunda veya yıl sonunda yapılabilir. Uygulamada en kapsamlısı yıl sonu mutabakatıdır, çünkü kapanış öncesinde tüm cari hesapların doğrulanması gerekir.

Mutabakatın amacı iki tarafın kayıtlarını eşitlemektir. Bir fatura bir tarafta kayıtlı olup diğerinde eksikse, bir ödeme yanlış cariye işlenmişse ya da kur farkı farklı hesaplanmışsa, bu farklar mutabakat sırasında ortaya çıkar.

Cari hesap mutabakatı zorunlu mu, neden yapılır?

Türkiye’de işletmelerin tüm müşteri ve tedarikçi hesapları için düzenli cari hesap mutabakatı yapmasını zorunlu kılan genel bir düzenleme bulunmaz. Ancak yazılı cari hesap sözleşmelerinde Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümleri önem taşır. Mutabakat yine de birçok firma için yararlıdır:

  • Hatalar erken bulunur. Eksik, mükerrer ya da yanlış cariye işlenmiş kayıtlar kapanıştan önce düzeltilir.
  • Tahsilat hızlanır. Üzerinde uzlaşılmamış bir bakiye, ödemenin gecikmesine yol açar. Vadesi geçmiş alacakları izlemek için alacak yaşlandırma raporu da kullanılabilir.
  • Uyuşmazlıklarda dayanak oluşur. Karşı tarafın yazılı olarak onayladığı bir bakiye, ileride doğabilecek bir anlaşmazlıkta güçlü bir belge olur.
  • Denetim kolaylaşır. Bağımsız denetimde cari bakiyelerin teyidi sık istenen bir kontroldür.

Türk Ticaret Kanunu cari hesap hakkında ne diyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 89–99. maddeleri, taraflar arasında yazılı olarak kurulan cari hesap sözleşmesini düzenler. TTK m. 94’e göre sözleşme veya ticari teamül uyarınca hesap devreleri sonunda hesap kapatılarak bakiye belirlenir; hesap devresi kararlaştırılmamışsa her takvim yılının son günü kapanış günü sayılır. Kanunda öngörülen şekilde gönderilen bakiye cetveline, bir ay içinde maddede belirtilen usullerle itiraz edilmemesinin hukuki sonuçları olabilir. Bu kural sıradan her e-posta mutabakatına otomatik olarak uygulanmaz.

Bu hükümler, yazılı cari hesap sözleşmesinin bulunduğu durumlar açısından değerlendirilmelidir. Günlük dilde “cari hesap” denilen müşteri ve tedarikçi hesaplarının tamamı bu hukuki kapsama girmez. Sözleşmenin niteliği ve itirazın hukuki sonuçları için mali müşavirinize veya hukuk danışmanınıza başvurun.

Ba-Bs bildirimi ile mutabakat aynı şey midir?

Hayır. Cari hesap mutabakatı iki firmanın birbirinin bakiyesini teyit etmesidir; Form Ba ve Form Bs ise vergi idaresine verilen ayrı bildirimlerdi. 25 Eylül 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 565 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile bu bildirimler Eylül 2024 döneminden itibaren kaldırıldı. Kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı – 565 Sıra No.lu Tebliğ. Bugün mutabakatın değeri, doğru kayıtların tutulması ve tahsilat süreçlerinin sağlıklı yürütülmesidir.

Mutabakat türleri: olumlu, olumsuz ve bakiyesiz mutabakat

Tür Nasıl çalışır? Ne zaman uygun?
Olumlu (pozitif) mutabakat Mektupta bakiye yazılır; karşı taraftan bakiye doğru olsa da olmasa da onay veya itiraz cevabı istenir. Yıl sonu ve yüksek tutarlı cariler; denetimde en güvenilir kanıt bu türdür.
Olumsuz (negatif) mutabakat Mektupta bakiye yazılır; karşı taraftan yalnızca bakiye farklıysa cevap vermesi istenir. Düşük tutarlı, çok sayıda cari; cevapsızlık onay anlamına gelmeyebileceği için kanıt değeri zayıftır.
Bakiyesiz (boş) mutabakat Mektupta tutar yazılmaz; karşı taraftan kendi kayıtlarındaki bakiyeyi bildirmesi istenir. Karşı tarafın bakiyeyi kontrol etmeden onaylamasını önlemek istendiğinde.

Bu rehberdeki örnek mektuplar olumlu mutabakat örneğidir. Modaltrans'taki e-mutabakat da karşı taraftan onay ya da itiraz cevabı istediği için olumlu mutabakat mantığıyla çalışır.

Mutabakat mektubunda neler yer almalı?

Karşı tarafın mektubu tek okumada anlayıp cevap verebilmesi için şu bilgiler eksiksiz olmalıdır:

Bilgi Neden önemli
Gönderen ve alıcı firma unvanı, vergi numarası Mektubun doğru cariye ait olduğunu gösterir
Mutabakat tarihi Bakiyenin hangi gün itibarıyla geçerli olduğunu belirler
Para birimi bazında bakiye Her döviz ayrı karşılaştırılır
Bakiyenin yönü Kimin kime borçlu olduğunu açıkça söyler
Cevap süresi Takibi kolaylaştırır
İtiraz yöntemi Karşı tarafın ekstresini nasıl ileteceğini belirtir
İlgili kişi ve iletişim bilgisi Soruların doğru kişiye ulaşmasını sağlar

Mektup kısa olmalı. Karşı tarafın muhasebecisi günde onlarca mutabakat alır; uzun ve tablolu bir e-posta, yanlış okunma ihtimalini artırır.

Örnek mutabakat mektubu

Sayın [Karşı taraf firma unvanı],

31.12.2026 tarihi itibarıyla kayıtlarımıza göre firmanızın bize 25.000 TL borcu bulunmaktadır. Lütfen bu bakiyeyi kendi kayıtlarınızla karşılaştırın ve [cevap süresi] içinde onaylayın ya da itirazınızı hesap ekstrenizle birlikte iletin.

Sorularınız için: [ad soyad, e-posta, telefon]

[Gönderen firma unvanı, vergi numarası]

En sık yapılan hata: Borç ve alacak yönünü karıştırmak

Mutabakatlarda karşılaşılan sorunlardan biri, bakiyenin yönünün yanlış anlaşılmasıdır. Aynı ticari ilişki iki firmanın muhasebe kayıtlarında karşılıklı yönlerde izlenebilir. Bu nedenle yalnızca “borç” ve “alacak” sütunlarını gösteren bir mutabakat mektubu, hangi firmanın diğerine borçlu olduğunu alıcı için belirsiz bırakabilir.

Örneğin bir nakliye firması, müşterisine "Borç: 25.000 TL" yazan bir mutabakat gönderiyor. Müşteri bunu "Size 25.000 TL borçlu muyuz, yoksa siz bize mi borçlusunuz?" diye okumakta zorlanıyor. Kendi kayıtlarında tutarı alacak tarafında gördüğü için de itiraz ediyor.

Bunu önlemenin en basit yolu, bakiyeyi sütunlarla değil bir cümleyle ve karşı tarafın bakış açısından yazmaktır: "İlgili tarih itibarıyla firmanızın bize 25.000 TL borcu bulunmaktadır." Bu cümle yanlış anlaşılmaya yer bırakmaz.

Döviz cinsinden bakiyelerde mutabakat

Lojistik firmaları, yurt dışındaki acenteleriyle çoğunlukla birden fazla para biriminde çalışır. Bu da mutabakatı karışık hâle getirir. Aynı acenteye navlun için avro cinsinden borçluyken, karşı yöndeki bir sevkiyat için dolar cinsinden alacaklı olabilirsiniz. Bu durumda iki kural önemlidir:

  1. Her para birimi ayrı mutabakat konusudur. Bakiyeleri tek bir para birimine çevirip netleştirmek, kur farkı nedeniyle iki tarafın rakamlarının tutmamasına yol açar.
  2. Her para biriminin yönü ayrı yazılmalıdır. "Avro cinsinden size 8.000 EUR borçluyuz, dolar cinsinden ise firmanızın bize 3.500 USD borcu bulunmaktadır" gibi açık bir ifade, karşı tarafın iki bakiyeyi de doğru okumasını sağlar.

Dövizli işlemlerde bakiyelerin öncelikle işlem para birimi üzerinden karşılaştırılması, farklı kur kullanımlarından kaynaklanan uyuşmazlıkların belirlenmesini kolaylaştırabilir. TL karşılıkları ve dönem sonu değerleme farkları ise ayrıca kontrol edilmelidir.

Örnek dövizli mutabakat mektubu

Sayın [Karşı taraf firma unvanı],

31.12.2026 tarihi itibarıyla kayıtlarımıza göre avro hesabında firmanıza 8.000 EUR borcumuz, dolar hesabında ise firmanızın bize 3.500 USD borcu bulunmaktadır. Lütfen her iki bakiyeyi de kendi kayıtlarınızla karşılaştırın ve [cevap süresi] içinde onaylayın ya da itirazınızı hesap ekstrenizle birlikte iletin.

Sorularınız için: [ad soyad, e-posta, telefon]

[Gönderen firma unvanı, vergi numarası]

Mutabakat sağlanamazsa ne yapılmalı?

Karşı taraf bakiyeye itiraz ettiğinde farkı bulmak için şu adımlar izlenebilir:

  1. Karşı tarafın hesap ekstresini isteyin. Hangi tarihten itibaren ve hangi para biriminde hazırlandığını kontrol edin.
  2. İki ekstreyi kalem kalem karşılaştırın. Fark genellikle birkaç tipik nedenden kaynaklanır: bir tarafa henüz ulaşmamış fatura, yolda olan ödeme, yanlış cariye işlenmiş tahsilat, iade faturası ya da farklı hesaplanmış kur farkı.
  3. Farkı belgeleyin. Hangi kalemin fark yarattığını ve kimin kayıtlarının düzeltilmesi gerektiğini yazılı olarak paylaşın.
  4. Düzeltme kaydını yapın ve mutabakatı yeniden gönderin. Düzeltme sonrası bakiye üzerinden yeni bir onay alın.

Farkların önemli bir kısmı çoğu zaman bir kayıt hatasından değil, zamanlama farkından doğar. Bu yüzden mutabakatı dönem kapanışından birkaç hafta önce başlatmak, itirazları çözmek için zaman kazandırır.

Manuel mutabakat ile e-mutabakat arasındaki fark nedir?

Manuel mutabakatta mektup e-posta eki, faks ya da kargo ile gönderilir; cevaplar da aynı kanallardan döner. E-mutabakatta ise gönderim, cevap ve takip tek bir sistem üzerinden yapılır.

Manuel mutabakat E-mutabakat
Gönderim E-posta eki, faks, kargo Sistemden toplu gönderim
Cevap Ayrı e-posta veya imzalı form Cevap sayfasından onay veya itiraz
İtiraz belgesi Muhasebe e-posta kutusuna ayrı gelir İtirazla birlikte aynı kayda eklenir
Takip Excel listesi veya hatırlatma Her firmanın durumu tek ekranda
Kim cevap verdi? Genellikle belirsiz Ad, e-posta ve tarih kayıtlı

E-mutabakat Türkiye'de zorunlu değildir; ama çok sayıda cari hesapla çalışan firmalar için yıl sonu iş yükünü belirgin şekilde azaltır.

Modaltrans ile e-mutabakat

Modaltrans'ta cari mutabakatları Finans Yönetimi'ndeki Mutabakatlar ekranından hazırlayıp gönderebilir ve tüm cevapları aynı yerden takip edebilirsiniz.

Karşı tarafın aldığı e-posta kısa bir mektup şeklindedir ve bakiyenin yanında PDF mutabakat formunu da içerir. Bakiye, her para birimi için tek bir cümleyle ve karşı tarafın bakış açısından yazılır. Böylece bir para biriminde borçlu, diğerinde alacaklı olan acente hesapları da doğru okunur.

Cevap vermek için iki seçenek vardır: onay ve itiraz. Onaylamak için karşı taraf adını yazar; e-posta adresi otomatik dolu gelir. İtiraz etmek için kendi hesap ekstresini ekler ve kısa bir not yazar. Böylece itirazlar ayrı e-postalar arasında kaybolmaz; karşı tarafın açıklaması ve hesap ekstresi ilgili mutabakat kaydı üzerinden incelenebilir. Cevaplanan bir mutabakat ikinci kez cevaplanamaz; kimin ne zaman cevap verdiği görünür.

Takip Mutabakatlar ekranından yapılır. Her satırda durum, cevap veren kişi ve e-posta adresi yer alır. İtiraz edilen satırlarda karşı tarafın eklediği ekstre tek tıkla açılır; bir firma itiraz ettiğinde mutabakatı gönderen kullanıcıya bildirim gider. İki ekstrenin karşılaştırılması ve farkın düzeltilmesi ise muhasebe ekibinin kararına bırakılmıştır.

Modaltrans'ın finans modülünü iş akışınızda görmek için demo talep edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Cari hesap mutabakatı zorunlu mu?

Hayır. Türkiye’de tüm müşteri ve tedarikçi hesapları için düzenli mutabakat yapılmasını gerektiren genel bir yasal zorunluluk bulunmaz. Ancak yazılı cari hesap sözleşmeleri bakımından TTK hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. Mutabakat, kayıtları doğrulamak ve olası uyuşmazlıklarda yazılı dayanak oluşturmak için yararlıdır.

Ba-Bs mutabakatı hâlâ yapılıyor mu?

Ba-Bs bildirimi ile cari hesap mutabakatı farklı şeylerdir. Form Ba ve Form Bs bildirimleri, 565 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile Eylül 2024 döneminden itibaren kaldırıldı; cari hesap mutabakatı ise gönüllü olarak sürdürülüyor.

Mutabakat ne sıklıkla yapılmalı?

Yasal bir sıklık yoktur. Çoğu firma yıl sonunda mutlaka yapar; işlem hacmi yüksek olan cariler için aylık veya çeyreklik mutabakat, farkların birikmesini önler.

Mutabakat mektubu e-postayla gönderilebilir mi?

Evet. Mutabakat e-posta, KEP, faks veya kargo ile gönderilebilir. E-mutabakat sistemlerinde gönderim ve cevap aynı platform üzerinden yapılır.

Karşı taraf cevap vermezse ne olur?

Duruma bağlıdır. Yazılı bir cari hesap sözleşmesi bulunuyorsa, TTK m. 94’teki bakiye cetveline itiraz hükümleri ve kanunda belirtilen bildirim usulleri önem taşır. Sıradan bir e-postaya cevap verilmemesi tek başına her durumda bakiyenin kabulü anlamına gelmez. Takip e-postası veya telefonla hatırlatın; Modaltrans’ta bunun için Tekrar gönder seçeneğini kullanabilirsiniz (hatırlatma otomatik gitmez). Hukuki sonuçları hukuk danışmanınızla değerlendirin.

Dövizli bakiyelerde mutabakat nasıl yapılır?

Her para birimi için ayrı bakiye ve ayrı borç/alacak yönü belirtilir. Bakiyeleri tek bir para birimine çevirip netleştirmek, kur farkı nedeniyle uyuşmazlığa yol açabilir.

read time
min
Ücretsiz Denemenizi
Bugün Başlatın
Başla

Tüm Bloglar

Cari Hesap Mutabakatı Nedir, Nasıl Yapılır? Lojistik Firmaları İçin Yıl Sonu Rehberi
Freight Forwarder'lar İçin İş Ortağı Denetimi: Yeni Partnerlerle Çalışmadan Önce 5 Kontrol
Freight Forwarder'lar WTO Ticaret Verisini Nasıl Kullanabilir?
eBL (Elektronik Konşimento) Nedir ve Nasıl Çalışır?
THC, CFS ve Wharfage Nedir? Liman ve Terminal Masrafları Açıklandı
Best Logistics Exhibitions for Freight Forwarders
İhracat Beyannamesi, Fatura veya CMR’den NCTS Transit Beyannamesi Nasıl Oluşturulur?
Alacak Yaşlandırma (AR Aging) Raporu: Nasıl Okunur, Vadesi Geçen Faturalar Nasıl Takip Edilir?
Ücretsiz, yükümlülük içermeyen demonuz sadece bir tık uzağınızda.